Meme Kanseri: Kapsamlı Hasta Rehberi

Rehber içeriği: her konuyu nerede bulabilirsiniz

Bu sayfa meme kanseri rehberimizin başlangıç noktasıdır; aşağıdaki her konunun kendi ayrıntılı sayfası vardır.

• Meme kanseri belirtileri — ilk belirtiler, iyi huylu nedenler, kendi kendine meme muayenesi ve ulusal tarama programları.
• Meme kanseri tanısı — mamografi, ultrason, MR, biyopsi ve biyopsi sonuçlarınızı nasıl okuyacağınız.
• Meme kanserinin türleri ve evreleri — hormon reseptörleri, HER2, üçlü negatif, derece (grade), Ki-67 ve TNM evrelemesi.
• Meme kanseri cerrahisi — meme koruyucu cerrahi, mastektomi, sentinel lenf nodu biyopsisi ve lenf nodu ameliyatları.
• Meme kanseri tedavisi — kemoterapi, radyoterapi, hormon tedavisi, hedefe yönelik tedavi ve immünoterapi açıklamalarıyla.
• Kalıtsal meme kanseri ve BRCA — genetik test, aile öyküsü ve riski azaltan seçenekler.
• Meme kanseri sonrası lenfödem — kolda şişlik, ilk belirtiler, korunma ve tedavi.
• Meme kanserinden sonra yaşam — takip, yan etkiler, beden algısı, doğurganlık, iş hayatı ve duygusal iyileşme.

Bu site bir rekonstrüktif cerraha ait olduğu için rehber, meme rekonstrüksiyonunun tedavinin genel tablosundaki yerini de baskı yapmadan açıklar.

Bu rehber genel bilgi niteliğindedir. Teşhisiniz ve tedaviniz, durumunuzun tüm ayrıntılarını bilen onkoloji ekibinizle birlikte belirlenir.

Meme kanseri nedir?

Meme kanseri, memenin hücrelerinde, çoğunlukla süt kanallarında veya süt üreten lobüllerde başlayan bir kanserdir.

Normalde hücreler düzenli bir şekilde büyür ve bölünür. Kanserde, bir hücrenin genetik materyalindeki değişiklikler, bölünmemesi gerektiği hâlde bölünmeye devam etmesine yol açar. Zamanla bu hücreler bir tümör oluşturabilir, çevredeki meme dokusuna doğru büyüyebilir ve bazı durumlarda lenf damarları veya kan dolaşımı yoluyla vücudun başka bölümlerine yayılabilir.

Doktorlar meme kanserini genellikle iki geniş gruba ayırır:

• İnvaziv olmayan (in situ) kanser — kanalların içinde kalmış anormal hücreler. En sık biçimi duktal karsinoma in situ'dur (DCIS). İn situ kaldığı sürece yayılamaz, ancak invaziv hâle gelebileceği için genellikle tedavi edilir.
• İnvaziv kanser — kanal veya lobül duvarını aşarak çevre dokuya ilerlemiş hücreler. En sık görülen invaziv duktal karsinomdur (“özel tip olmayan” olarak da adlandırılır); ikinci sırada invaziv lobüler karsinom gelir.

Meme kanseri tek bir hastalık değildir. Davranışı kanser hücrelerinin biyolojisine bağlıdır; bu nedenle aynı boyutta tümörü olan iki kişiye oldukça farklı tedaviler önerilebilir.

Meme kanseri ne kadar yaygın?

Meme kanseri dünya genelinde kadınlarda en sık teşhis edilen kanserdir; Birleşik Krallık ve ABD'de yaklaşık 8 kadından 1'ine yaşamı boyunca meme kanseri tanısı konur.

Risk yaşla birlikte artar: meme kanserlerinin çoğu 50 yaş üstü kadınlarda bulunur, ancak genç kadınlar da etkilenebilir. Erkeklerde de meme kanseri gelişebilir, ancak nadirdir — meme kanserlerinin 100'de 1'inden azı erkeklerde görülür.

Bu rakamların umut verici yanı, sağkalımın son on yıllarda istikrarlı biçimde iyileşmiş olmasıdır. Tarama sayesinde daha erken teşhis ve daha iyi, daha hedefe yönelik tedaviler, bugün teşhis alan birçok kadının meme kanserinden sonra uzun ve dolu dolu bir yaşam sürdüğü anlamına gelir.

Meme kanserinin risk etkenleri nelerdir?

Meme kanseri için en büyük risk etkenleri kadın olmak ve yaşın ilerlemesidir; diğer birçok etken riski yalnızca hafifçe artırır veya azaltır.

Bir risk faktörüne sahip olmak meme kanseri olacağınız anlamına gelmez; tanı alan birçok kişinin ise belirgin hiçbir risk faktörü yoktur. Bilinen etkenler şunlardır:

• Yaş — risk yaşla birlikte giderek artar.
• Aile öyküsü ve kalıtsal genler — meme veya yumurtalık kanseri geçirmiş yakın bir akraba ya da BRCA1, BRCA2, PALB2, TP53 veya CHEK2 gibi genlerde kalıtsal bir değişiklik. Meme kanserlerinin yaklaşık %5–10'u kalıtsal bir gen değişikliğiyle ilişkilidir. Bkz. kalıtsal meme kanseri ve BRCA.
• Daha önceki meme hastalıkları — önceden geçirilmiş meme kanseri, DCIS veya atipik hiperplazi gibi bazı iyi huylu değişiklikler.
• Mamografide yoğun meme dokusu.
• Hormonal etkenler — erken ilk adet, geç menopoz, hiç çocuk sahibi olmamak veya ilk çocuğu ileri yaşta doğurmak ve bazı hormon replasman tedavisi (HRT) türleri.
• Yaşam tarzı etkenleri — alkol kullanımı, menopoz sonrası fazla kilo ve düşük fiziksel aktivite.
• Göğse daha önce uygulanmış radyoterapi; örneğin genç yaşta Hodgkin lenfoma nedeniyle.

Alkol, kilo ve hareket gibi bu etkenlerin bazıları değiştirilebilir. Yaş ve genler gibi diğerleri değiştirilemez — ancak bunları bilmek, daha erken veya ek taramanın akıllıca olup olmadığına doktorunuzla birlikte karar vermenize yardımcı olabilir.

Meme kanserinin belirtileri nelerdir?

Meme kanserinin en sık belirtisi memede veya koltuk altında yeni bir kitle ya da kalınlaşmadır, ancak bilinmesi gereken başka belirtiler de vardır.

• Bir memenin boyutunda veya şeklinde değişiklik.
• Çukurlaşma, büzülme, kızarıklık veya portakal kabuğuna benzeyen doku gibi cilt değişiklikleri.
• İçe çekilmiş meme başı ya da meme başı çevresinde döküntü veya kabuklanma.
• Sıkmadan meme başından gelen sıvı veya kan.
• Koltuk altında veya köprücük kemiği çevresinde şişlik ya da kitle.
• Memenin veya koltuk altının bir bölümünde geçmeyen ağrı (tek başına ağrı nadiren kansere bağlıdır, ancak geçmiyorsa yine de kontrol ettirilmelidir).

Taramayla bulunan birçok meme kanseri hiçbir belirti vermez. Memedeki kitlelerin çoğu kanser değildir, ancak her yeni kitle bir doktor tarafından kontrol edilmelidir. Meme kanseri belirtileri sayfamız her belirtiyi, sık görülen iyi huylu nedenleri ve memelerinizi nasıl kontrol edeceğinizi anlatır.

Meme kanseri nasıl teşhis edilir?

Meme kanseri “üçlü değerlendirmeyle” teşhis edilir: klinik muayene, meme görüntülemesi ve şüpheli herhangi bir alanın iğne biyopsisi.

1. Muayene — doktor belirtilerinizi ve aile öykünüzü sorar, her iki memeyi ve koltuk altlarını muayene eder.
2. Görüntüleme — genellikle mamografi (meme röntgeni) ve/veya ultrason. Örneğin yoğun memelerde, lobüler kanserde veya yüksek riskli kadınlarda bazen MR eklenir.
3. Biyopsi — ince bir iğneyle, genellikle ultrason veya mamografi rehberliğinde, lokal anestezi altında küçük doku örnekleri alınır. Patolog bu örnekleri mikroskop altında inceler.

Kanseri yalnızca biyopsi doğrulayabilir. Biyopsi sonuçları ayrıca kanserin türünü, derecesini ve reseptör durumunu gösterir; bunlar tedaviye yön verir. Kanser doğrulanırsa, yayılıp yayılmadığını kontrol etmek için ek taramalar yapılabilir. Sürecin tamamı meme kanseri teşhisi sayfamızda anlatılmaktadır.

Meme kanserinin başlıca türleri ve evreleri nelerdir?

Meme kanseri türüne (hücrelerin nasıl göründüğü), biyolojisine (hangi reseptörleri taşıdığı) ve evresine (ne kadar büyük olduğu ve ne kadar yayıldığı) göre tanımlanır.

Biyoloji tedavi açısından özellikle önemlidir. Patologlar kanseri şunlar için test eder:

• Hormon reseptörleri (ER ve PR) — hücrelerde östrojen veya progesteron reseptörleri varsa kanser “hormon reseptörü pozitif” kabul edilir ve genellikle hormon (endokrin) tedavisine yanıt verir. Meme kanserlerinin yaklaşık 10'da 7'si bu gruptadır.
• HER2 — hücre büyümesini teşvik eden bir protein. HER2 pozitif kanserler daha hızlı büyüme eğilimindedir ancak doğrudan HER2'yi hedefleyen ilaçlarla tedavi edilebilir.
• Üçlü negatif — bu üç reseptörün hiçbirini taşımayan kanserler. Esas olarak kemoterapiyle, bazen immünoterapiyle tedavi edilir.

Derece (1'den 3'e) hücrelerin ne kadar anormal göründüğünü tanımlar, Ki-67 ise ne kadar hızlı bölündüklerini tahmin eder. 0'dan 4'e kadar olan evre ise tümör boyutunu, lenf nodu tutulumunu ve diğer organlara yayılımı bir arada değerlendirir. Evre 0 DCIS'dir; evre 1–3 erken veya lokal ileri kanseri ifade eder; evre 4 ise kanserin uzak organlara yayıldığı anlamına gelir (metastatik veya ikincil meme kanseri).

Daha fazlası için türler ve evreler sayfamıza bakın.

Meme kanseri nasıl tedavi edilir?

Erken meme kanserlerinin çoğu cerrahiyle tedavi edilir; bu çoğu zaman radyoterapi ve kemoterapi, hormon tedavisi veya hedefe yönelik tedavi gibi ilaç tedavileriyle birleştirilir.

Tedavilerin tam olarak hangi kombinasyonla ve hangi sırayla uygulanacağı; kanserin türüne, evresine ve biyolojisine, ayrıca genel sağlık durumunuza ve tercihlerinize bağlıdır.

• Cerrahi — ya kanseri bir sağlıklı doku payıyla birlikte çıkaran meme koruyucu cerrahi (lumpektomi veya geniş lokal eksizyon) ya da memenin tamamını alan mastektomi. Koltuk altındaki lenf nodları genellikle sentinel lenf nodu biyopsisiyle kontrol edilir. Bkz. meme kanseri cerrahisi.
• Radyoterapi — kanserin memede veya göğüs duvarında yeniden ortaya çıkma olasılığını azaltmak için yüksek enerjili X ışınları. Meme koruyucu cerrahiden sonra olağandır, mastektomiden sonra da bazen gerekir.
• Kemoterapi — bölünen kanser hücrelerini öldüren ilaçlar; ameliyattan önce (neoadjuvan) veya sonra (adjuvan) verilir.
• Hormon tedavisi — hormon reseptörü pozitif kanserde genellikle 5–10 yıl kullanılan tamoksifen veya aromataz inhibitörleri gibi tabletler.
• Hedefe yönelik tedavi ve immünoterapi — HER2 gibi kanserin belirli özelliklerini hedefleyen veya bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanımasına yardım eden ilaçlar.

Meme kanseri tedavisi sayfamız her seçeneği, neler bekleyebileceğinizi ve sık görülen yan etkileri anlatır.

Meme kanseri multidisipliner ekibinde kimler yer alır?

Meme kanseri tedavisi, her hastanın sonuçlarını değerlendirmek ve birlikte bir tedavi planı üzerinde anlaşmak için toplanan bir uzmanlar grubu olan multidisipliner ekip (tümör konseyi) tarafından planlanır.

• Meme cerrahı veya cerrahi onkolog — kanser ameliyatını yapar.
• Tıbbi onkolog — kemoterapi, hormon tedavisi, hedefe yönelik tedavi ve immünoterapiyi planlar.
• Radyasyon onkoloğu — radyoterapiyi planlar.
• Radyolog — mamografileri ve taramaları değerlendirir, görüntüleme eşliğinde biyopsileri yapar.
• Patolog — dokuyu mikroskop altında inceler; türü, dereceyi ve reseptörleri raporlar.
• Meme hemşiresi — bilgi ve destek için ana başvuru kişiniz.
• Plastik ve rekonstrüktif cerrah — rekonstrüksiyon veya onkoplastik cerrahi düşünüldüğünde ekibe katılır.

Ekipte genetik uzmanı, fizyoterapist, psikolog ve doğurganlık uzmanı da bulunabilir. Dr. Fatih Kılıç bir plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahtır, onkolog değildir: kanser teşhisi ve tedavi kararları onkoloji ekibinize aittir. Onun görevi rekonstrüksiyonu planlamak, onkoplastik cerrahi ile meme şeklinin korunmasında meme cerrahıyla birlikte çalışmak ve rekonstrüksiyonun zamanlamasını tedavinize göre ayarlamaya yardımcı olmaktır.

Meme kanserinde seyir (prognoz) nasıldır?

Meme kanserinde seyir, özellikle erken bulunduğunda, çoğu zaman iyidir: memeyle sınırlı kanserde kadınların yaklaşık 10'da 9'u veya daha fazlası teşhisten beş yıl sonra hayattadır.

Seyir esas olarak teşhis anındaki evreye, kanserin biyolojisine ve tedaviye nasıl yanıt verdiğine bağlıdır. Kanser uzak organlara yayıldığında sağkalım daha düşüktür, ancak ikincil meme kanseri olan birçok kişi bugün hastalığı kontrol altında tutan tedavilerle yıllarca yaşamaktadır.

İstatistikler, çoğu yıllar önce tedavi görmüş büyük insan gruplarını tanımlar ve tek bir kişiye ne olacağını öngöremez. Kendi durumunuz hakkında en iyi bilgi kaynağı onkoloji ekibinizdir. Sonuçlarınızın ne anlama geldiğini, tedavinin işe yarama olasılığını ve hangi araçları (örneğin çevrim içi tahmin modelleri) kullandıklarını onlara sormanız makuldür.

Tedaviler geliştikçe sağkalım oranları da iyileşir. İnternette okuduğunuz rakamlar yaklaşıktır ve en yeni tedavileri yansıtmayabilir.

Meme kanseri tedavisinden sonra yaşam nasıldır?

Aktif tedaviden sonra çoğu kişi, genellikle düzenli kontrolleri, yıllık mamografiyi ve birçokları için yıllarca süren hormon tedavisini içeren bir takip ve iyileşme dönemine geçer.

İyileşme hem bedensel hem duygusaldır. Sık görülen kaygılar arasında yorgunluk, hormon tedavisine bağlı eklem ağrıları, menopoz belirtileri, beden algısında ve yakınlıkta değişiklikler, doğurganlıkla ilgili sorular ve kanserin geri gelme korkusu bulunur. Bazı kişilerde lenf nodu cerrahisi veya radyoterapiden sonra kolda şişlik gelişir — bkz. meme kanserinden sonra lenfödem.

Meme hemşirelerinden, psikologlardan, fizyoterapistlerden ve hasta gruplarından alınan destek gerçek bir fark yaratabilir. Meme kanserinden sonra yaşam sayfamız takip, yan etkiler, işe dönüş ve kendinize iyi bakmayı ele alır.

Meme rekonstrüksiyonunun yeri

Meme rekonstrüksiyonu, mastektomiden sonra memenin şeklini yeniden oluşturmak veya meme koruyucu cerrahiden sonraki değişiklikleri düzeltmek için yapılan isteğe bağlı bir ameliyattır; kanser ameliyatıyla aynı anda veya yıllar sonra yapılabilir.

Rekonstrüksiyon kanseri tedavi etmez ve kanser tedavisine göre planlanır, bunun tersi değil. Başlıca seçenekler şunlardır:

• Eş zamanlı (immediat) rekonstrüksiyon — mastektomi sırasında, çoğu zaman cilt koruyucu veya meme başı koruyucu tekniklerle yapılır.
• Geç (gecikmiş) rekonstrüksiyon — tedavi tamamlandıktan aylar ya da yıllar sonra yapılır. Bkz. geç meme rekonstrüksiyonu.
• Yöntemler — implantla rekonstrüksiyon, DIEP flep gibi vücudun kendi dokusu ya da ikisinin birleşimi.

Radyoterapi, rekonstrüksiyonun zamanlamasını ve yöntem seçimini etkiler; bu nedenle rekonstrüktif cerrah ile onkoloji ekibi birlikte planlama yapar; bkz. radyoterapi sonrası rekonstrüksiyon.

Rekonstrüksiyon yaptırmamayı seçmek de aynı derecede geçerli bir karardır. Bazı kadınlar düz göğüsle yaşamayı (“going flat”) tercih eder, bazıları ise sütyen içinde harici bir protez kullanır. Bir son tarih yoktur: rekonstrüksiyonu tedaviden yıllar sonra da dahil olmak üzere istediğiniz zaman araştırabilirsiniz.

Yurt dışından rekonstrüksiyon görüşü almak

Meme kanseri tedavinizi kendi ülkenizde görüyorsanız ve rekonstrüksiyon hakkında görüş almak istiyorsanız, raporlarınızı — patoloji, görüntüleme ve onkoloji ekibinizin tedavi planı — çevrim içi değerlendirme için paylaşabilirsiniz. Dr. Fatih Kılıç, size hangi rekonstrüksiyon seçeneklerinin uygun olabileceğini ve zamanlamanın tedavinize nasıl uyarlanabileceğini, her zaman kanserinizi ülkenizde tedavi eden onkoloji ekibiyle koordineli olarak açıklayabilir. Uluslararası hastalar sayfasına bakın veya bize ulaşın.

Sıkça sorulan sorular

Tıbbi içerik Dr. Fatih Kılıç, Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Uzmanı tarafından incelenmiştir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz.