Meme Kanseri Tedavisi: Kemoterapi, Radyoterapi & Hedefe Yönelik Tedavi

Meme kanseri tedavi planına nasıl karar verilir?

Meme kanseri tedavi planı, taramalarınızı, biyopsi ve patoloji sonuçlarınızı birlikte değerlendiren ve sizin kanserinizde en iyi sonuç vermesi muhtemel tedavileri öneren multidisipliner bir ekip (tümör konseyi) tarafından kararlaştırılır. Ekipte genellikle bir meme cerrahı, bir tıbbi onkolog, bir radyasyon onkoloğu, bir radyolog, bir patolog ve bir meme hemşiresi, çoğu zaman da bir plastik cerrah bulunur.

Öneri esas olarak şunlara dayanır:

• Kanserin türü ve evresi — büyüklüğü, lenf nodlarının tutulup tutulmadığı ve yayılıp yayılmadığı (bkz. meme kanseri türleri ve evreleri).
• Reseptör durumu — kanser hücrelerinde hormon reseptörleri (östrojen ve progesteron, ER/PR) veya fazla HER2 proteini olup olmadığı ya da hiçbirinin olmadığı (üçlü negatif).
• Derece (grade) ve büyüme hızı — hücrelerin ne kadar anormal göründüğü ve ne kadar hızlı bölündüğü; bazen hücre bölünmesinin bir göstergesi olan Ki-67 ile ölçülür.
• Genomik testler — bazı hormon pozitif kanserlerde Oncotype DX veya MammaPrint gibi testler kemoterapinin ek fayda sağlayıp sağlamayacağını göstermeye yardımcı olur.
• Genel sağlığınız, yaşınız, menopoz durumunuz, kalıtsal gen sonuçlarınız ve tercihleriniz.

Dr. Fatih Kılıç bir onkolog değil, plastik ve rekonstrüktif cerrahtır. Kanser tedavisi reçete etmez. Bu sayfa, planınızı anlayabilmeniz ve doğru soruları sorabilmeniz için onkoloji ekibinizin sizinle konuşabileceği tedavileri açıklar ve rekonstrüksiyonun bunlara göre nasıl zamanlanabileceğini gösterir.

Neoadjuvan ve adjuvan tedavi arasındaki fark nedir?

Neoadjuvan tedavi ameliyattan önce, adjuvan tedavi ise ameliyattan sonra verilir. İkisi de memenin ötesine yayılmış olabilecek kanser hücrelerini yok etmeyi ve kanserin geri gelme olasılığını azaltmayı amaçlar.

Neoadjuvan tedavi — genellikle hedefe yönelik ilaçlarla ya da onlarsız kemoterapi — sıklıkla şu durumlarda önerilir:

• Özellikle yaklaşık 2 cm'den büyük veya lenf nodu tutulumu olan HER2 pozitif ve üçlü negatif kanserler;
• önce küçültülmesi mastektomi yerine meme koruyucu cerrahiyi mümkün kılabilecek büyük tümörler;
• inflamatuvar meme kanseri.

Tedaviyi önce vermek, kanserin nasıl yanıt verdiğini de gösterir. Ameliyatta hiç invaziv kanser kalmamışsa (patolojik tam yanıt) gidişat çoğu zaman çok iyidir. Bir miktar kanser kalmışsa riski daha da azaltmak için ameliyat sonrası ek tedavi önerilebilir. Hormon pozitif, HER2 negatif kanserlerin çoğu doğrudan ameliyata gider; kemoterapi, radyoterapi ve hormon tedavisi gerekiyorsa sonrasında verilir. Ameliyatların kendisi hakkında meme kanseri cerrahisi sayfasında okuyabilirsiniz.

Meme kanserinde kemoterapi nasıl bir süreçtir?

Kemoterapi hızla bölünen hücreleri öldüren ilaçlar kullanır ve genellikle bir ila üç haftada bir kürler hâlinde, yaklaşık dört ila altı ay boyunca damardan verilir. Sık kullanılan kombinasyonlar arasında bir antrasiklin (epirubisin veya doksorubisin gibi), bir taksan (paklitaksel veya dosetaksel gibi), siklofosfamid ve bazı kanserlerde karboplatin bulunur.

Yan etkiler ilaçtan ilaca ve kişiden kişiye değişir. Sık görülenler şunlardır:

• tedavi süresince artabilen yorgunluk;
• beyaz kan hücreleri düşükken artan enfeksiyon riski — kemoterapi sırasında ateş çıkarsa ekibinizle acilen iletişime geçmeniz gerekir;
• bulantı — artık genellikle bulantı önleyici ilaçlarla iyi kontrol edilir;
• ağızda yaralar, tat değişiklikleri ve bağırsak alışkanlığında değişiklikler;
• ellerde ve ayaklarda karıncalanma veya uyuşma (periferik nöropati), özellikle taksanlarla;
• adet düzeninde ve doğurganlıkta geçici veya bazı kadınlarda kalıcı değişiklikler.

Saç dökülmesi ve saçlı deri soğutma

Meme kanserinde en sık kullanılan kemoterapi rejimlerinin çoğu saç dökülmesine yol açar; dökülme genellikle ilk dozdan iki ila üç hafta sonra başlar, saçlar ise çoğunlukla tedavi bittikten birkaç hafta sonra yeniden çıkmaya başlar. Saçlı deri soğutma — her infüzyondan önce, sırasında ve sonrasında soğuk başlık takmak — saçlı deriye giden kan akışını azaltır ve birçok kadının saçının bir kısmını ya da çoğunu korumasına yardımcı olabilir. Ne kadar etkili olduğu kullanılan ilaçlara bağlıdır ve herkes için uygun değildir.

HER2 pozitif meme kanseri nasıl tedavi edilir?

HER2 pozitif meme kanseri genellikle kanserin büyümesini yönlendiren HER2 proteinini bloke eden, kemoterapiyle birlikte verilen HER2'ye yönelik ilaçlarla tedavi edilir. Bu tedaviler HER2 pozitif hastalıkta sonuçları büyük ölçüde iyileştirmiştir.

• Trastuzumab (Herceptin) — damardan veya cilt altı enjeksiyonla verilir; erken meme kanserinde genellikle toplam yaklaşık bir yıl sürer.
• Pertuzumab — riski daha yüksek kanserlerde, ameliyat öncesi dahil, sıklıkla trastuzumaba eklenir; kombine enjeksiyon formları mevcuttur.
• Trastuzumab emtansin (T-DM1, Kadcyla) — bir kemoterapi ilacına bağlanmış antikor; neoadjuvan tedaviden sonra kanser kalmışsa ameliyat sonrası sıklıkla önerilir.
• Trastuzumab derukstekan (T-DXd, Enhertu) — başka bir antikor-ilaç konjugatı; esas olarak ileri (metastatik) meme kanserinde, HER2 düzeyi düşük olan (“HER2-düşük”) bazı kanserler dahil kullanılır. Daha erken evrelerdeki rolü hâlâ araştırmalarda incelenmektedir.

Bazı HER2 ilaçları kalp işlevini etkileyebildiği için tedaviden önce ve tedavi sırasında genellikle kalp taramaları yapılır. HER2 tedavisi tek başına nadiren saç dökülmesine yol açar ve onkoloğunuzla anlaşarak rekonstrüksiyon dahil ameliyat dönemi boyunca çoğu zaman sürdürülebilir.

Meme kanserinde hormon tedavisi nedir?

Hormon (endokrin) tedavi, östrojenin meme kanseri hücreleri üzerindeki etkisini azaltır ve hormon reseptörü pozitif (ER pozitif) meme kanserlerinin çoğunda önerilir. Genellikle beş yıl boyunca her gün tablet olarak alınır; bazı kadınlarda bu süre on yıla kadar uzar.

• Tamoksifen — östrojen reseptörlerini bloke eder; menopoz öncesinde ve sonrasında kullanılır. Kan pıhtısı ve rahim (endometrium) değişiklikleri riskini hafifçe artırdığı için yeni başlayan vajinal kanama mutlaka bildirilmelidir.
• Aromataz inhibitörleri (anastrozol, letrozol, eksemestan) — menopozdan sonra östrojen üretimini azaltır. Eklem ağrılarına ve kemik erimesine yol açabildikleri için kemik yoğunluğu genellikle izlenir.
• Yumurtalık işlevinin baskılanması — yumurtalıkları geçici olarak durduran aylık veya üç aylık iğneler (goserelin gibi); riski daha yüksek bazı genç kadınlarda tamoksifen veya bir aromataz inhibitörüyle birlikte kullanılır.

Sık görülen yan etkiler arasında sıcak basmaları, gece terlemeleri, vajinal kuruluk, ruh hâli değişiklikleri ve cinsel isteğin azalması bulunur. Bunların birçoğu hafifletilebilir; bu nedenle tedaviyi kendi başınıza bırakmak yerine bunları konuşmaya değer. Menopoz sonrası bazı kadınlara ayrıca kanserin kemikte tekrarlama riskini azaltabilen kemik güçlendirici ilaçlar (bisfosfonatlar) önerilir.

CDK4/6 inhibitörleri, immünoterapi ve PARP inhibitörleri nedir?

Bunlar, belirli meme kanseri türlerinde genellikle standart tedavinin yerine değil, onunla birlikte kullanılan daha yeni hedefe yönelik tedavilerdir.

CDK4/6 inhibitörleri

CDK4/6 inhibitörleri (palbosiklib, ribosiklib, abemasiklib), kanser hücrelerinin bölünmesini yavaşlatan ve hormon pozitif, HER2 negatif kanserde hormon tedavisiyle birlikte alınan tabletlerdir. İleri meme kanserinde yaygın olarak kullanılırlar; riski daha yüksek bazı erken kanserlerde de ameliyattan sonra iki ila üç yıl süreyle abemasiklib veya ribosiklib eklenebilir. Kan değerlerinde düşme, ishal ve yorgunluk yan etkiler arasındadır.

Üçlü negatif meme kanserinde immünoterapi

Bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanımasına yardımcı olan bir immünoterapi ilacı olan pembrolizumab, daha yüksek riskli birçok erken evre üçlü negatif meme kanserinde ameliyattan önce kemoterapiyle birlikte kullanılır ve ameliyattan sonra sürdürülür. Bazı ileri evre üçlü negatif kanserlerde de kullanılır. Tiroit, cilt, bağırsak veya akciğer iltihabı gibi bağışıklık kaynaklı yan etkiler seyrektir, ancak hızla ilgilenilmesi gerekir.

BRCA taşıyıcılarında PARP inhibitörleri

PARP inhibitörleri (olaparib, talazoparib), kalıtsal BRCA1 veya BRCA2 değişikliği taşıyan kişilerdeki kanserleri hedefler. BRCA taşıyıcılarında daha yüksek riskli erken meme kanserinde standart tedaviden sonra bir yıl süreyle olaparib önerilebilir; her iki ilaç da ileri evre hastalıkta kullanılır. Genetik testin bugün daha yaygın önerilmesinin bir nedeni de budur; bkz. kalıtsal meme kanseri ve BRCA.

Meme kanserinde radyoterapi neleri kapsar?

Radyoterapi, ameliyattan sonra kalmış olabilecek kanser hücrelerini yok etmek için hassas biçimde hedeflenen yüksek enerjili X ışınları kullanır ve kanserin geri gelme riskini azaltır. Genellikle meme koruyucu cerrahiden sonra, büyük kanserlerde veya lenf nodları tutulduğunda ise mastektomiden sonra verilir.

• Tüm meme radyoterapisi — lumpektomiden sonra kalan memenin tamamını tedavi eder.
• Kısmi meme radyoterapisi — yalnızca tümör yatağının çevresini tedavi eder; düşük riskli kanseri olan bazı kadınlar için bir seçenektir.
• Boost (ek doz) — lokal nüks riski daha yüksek olan bazı kadınlarda tümör yatağına verilen birkaç ek seans.
• Göğüs duvarı radyoterapisi — mastektomiden sonra, memenin bulunduğu bölgedeki cilt ve dokulara uygulanır.
• Lenf nodu bölgelerine radyoterapi — nodlar tutulmuşsa koltuk altı, köprücük kemiği üstü veya göğüs kemiği yanındaki lenf nodlarına uygulanır.

Tedavi artık genellikle geçmişe göre daha kısadır. Hipofraksiyonasyon, günlük dozların biraz daha yüksek tutularak daha az seansta verilmesi anlamına gelir: birçok kadın üç hafta içinde 15 seans alır; Birleşik Krallık'ta ve başka ülkelerde uygun hastalarda bir haftada 5 seans yaygın olarak kullanılır. Her seans yalnızca birkaç dakika sürer ve ağrısızdır.

Kısa dönem etkiler arasında yorgunluk ve ciltte kızarıklık veya koyulaşma, bazen soyulma bulunur. Uzun dönemde meme veya göğüs duvarı sertleşebilir, küçülebilir veya koyulaşabilir; bu da rekonstrüksiyon planlaması açısından önemlidir — bkz. radyoterapi sonrası rekonstrüksiyon. Küçük, düşük riskli, hormon pozitif kanseri olan ve hormon tedavisi alan bazı ileri yaştaki kadınlarda lumpektomi sonrası radyoterapiden güvenle vazgeçilebilir.

Yan etkiler nasıl kontrol altına alınır, doğurganlığımı koruyabilir miyim?

Tedavinin yan etkilerinin çoğu azaltılabilir veya kontrol altına alınabilir; bu yüzden beklemeden ekibinize erkenden söyleyin. Destekleyici ilaçlar, fizyoterapi, beslenme önerileri ve psikolojik destek bakımın olağan bir parçasıdır; tedavi sırasında fiziksel olarak aktif kalmak yorgunluğa iyi gelebilir.

Bilmeniz gereken bazı uzun dönem etkiler:

• genellikle kademeli olarak düzelen yorgunluk ve "kemo beyni" (konsantrasyon güçlüğü);
• kemoterapi veya yumurtalık baskılanması sonrası erken menopoz;
• aromataz inhibitörleriyle kemik incelmesi;
• özellikle lenf nodu cerrahisi ve nodlara radyoterapiden sonra kolda şişlik (lenfödem);
• nadiren, bazı kemoterapi ve HER2 ilaçlarına bağlı kalp üzerindeki etkiler.

Doğurganlığın korunması

Kemoterapi yumurtalıklara zarar verebilir ve özellikle yaklaşık 35 yaş üstü kadınlarda kısırlığa yol açabilir. Gelecekte çocuk sahibi olmak isteyebilecekseniz, tedavi başlamadan önce bir üreme (doğurganlık) uzmanına yönlendirilmenizi isteyin. Seçenekler arasında genellikle yaklaşık iki hafta süren ve çoğu zaman kemoterapiden önce yapılabilen yumurta veya embriyo dondurma ile kemoterapi sırasında yumurtalıkları dinlendiren iğneler bulunabilir. Bazı kadınlar daha sonra, onkoloğunun onayıyla, gebelik denemek için hormon tedavisine ara verir.

Metastatik meme kanseri nasıl tedavi edilir?

Kemikler, karaciğer veya akciğerler gibi vücudun başka bölümlerine yayılmış metastatik (evre 4 veya ikincil) meme kanseri genellikle tamamen iyileştirilemez, ancak çoğu zaman uzun süre tedavi edilebilir. Birçok kişi bu hastalıkla yıllarca yaşar; işine, aile hayatına ve sevdiği şeylere devam eder.

Amaç kanseri kontrol altında tutmak, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini korumaktır. Tedavi genellikle sırayla verilir: bir tedavi etkisini yitirdiğinde başka biri kullanılır. Kanserin türüne göre bu; CDK4/6 inhibitörüyle birlikte hormon tedavisi, HER2'ye yönelik ilaçlar, antikor-ilaç konjugatları, kemoterapi, immünoterapi, PARP inhibitörleri veya tümörde belirli mutasyonlar test edildikten sonra seçilen diğer hedefe yönelik tabletleri içerebilir. Radyoterapi, kemik güçlendirici tedavi ve bazen cerrahi, belirli belirtiler için kullanılır.

Uzman palyatif (destekleyici) bakım ekipleri, erken dönemden itibaren ağrı, diğer belirtiler, duygusal destek ve pratik konularda yardımcı olabilir — bu yalnızca yaşamın sonu için değildir. Metastatik hastalıkta meme rekonstrüksiyonu genellikle öncelik değildir, ancak her durum bireyseldir.

Bir klinik araştırmaya katılmayı düşünmeli miyim?

Klinik araştırma, yeni bir tedaviyi veya mevcut bir tedavinin yeni bir kullanım biçimini dikkatli gözetim altında test eder. Günümüzün standart meme kanseri tedavilerinin birçoğu, araştırmalara katılan kadınlar sayesinde kullanılabilmektedir.

Katılmak daha yeni tedavilere erişim sağlayabilir ve yakından izlenirsiniz. Öte yandan ek ziyaretler, tetkikler ve fayda ile yan etkiler konusunda belirsizlik olabilir. Araştırmalara katılım gönüllüdür, istediğiniz zaman ayrılabilirsiniz ve her durumda standart tedaviniz sürer. Size uygun bir araştırma olup olmadığını onkoloğunuza sorun veya ulusal klinik araştırma kayıtlarında arama yapın.

Rekonstrüksiyonun zamanlaması kemoterapi, radyoterapi ve hormon tedavisine nasıl uyarlanır?

Rekonstrüksiyon kanser tedavisine göre planlanır, asla tersi değil. Önce onkoloji ekibiniz kanser tedavisine karar verir, rekonstrüksiyon planı da güvenli bir şekilde buna uyarlanır.

Rekonstrüksiyonu en çok etkileyen tedavi radyoterapidir, çünkü ışın almış cilt daha zor iyileşir ve implantlarda büzüşme (kapsüler kontraktür) riski daha yüksektir. Radyoterapi sonrası rekonstrüksiyon ve gecikmiş meme rekonstrüksiyonu rehberlerimiz seçenekleri daha ayrıntılı anlatır.

Meme rekonstrüksiyonu bu sürecin neresinde yer alır?

Rekonstrüksiyon isteğe bağlıdır ve kanser tedavisinden önce, tedavi sırasında veya uzun süre sonra değerlendirilebilir. Bunu konuşmanın en iyi zamanı erken dönemdir, ideal olarak ameliyattan önce; çünkü mastektominin türü ve beklenen radyoterapi nelerin mümkün olacağını belirler.

Tedavinizi tamamladıysanız, rekonstrüksiyon genellikle hâlâ mümkündür: implantlarla ya da flep rekonstrüksiyonu gibi kendi dokunuzla. Düz göğüsle yaşamak (going flat) veya dış protez kullanmak da aynı ölçüde geçerli bir seçimdir ve birçok kadın bundan memnundur. Doğru karar; sağlığınıza, tedavinize ve kendi isteklerinize uyan karardır.

Kendi ülkemde tedavi görürken rekonstrüksiyon görüşü alabilir miyim?

Meme kanseri tedavinizi ülkenizde görüyorsanız ya da tamamladıysanız, raporlarınızı — görüntülemeler, patoloji, ameliyat notları ve onkoloji ekibinizin tedavi planı — rekonstrüksiyon seçenekleri ve zamanlaması hakkında görüş almak için Dr. Fatih Kılıç ile paylaşabilirsiniz. Dr. Kılıç kemoterapi, radyoterapi veya diğer kanser tedavileri konusunda öneride bulunmaz; bunlar kendi onkoloji ekibinizin sorumluluğundadır ve her rekonstrüksiyon planı onların önerilerine göre koordine edilir. Başlamak için uluslararası hastalar sayfasına bakın veya bize ulaşın.

Sıkça sorulan sorular

Tıbbi içerik Dr. Fatih Kılıç, Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Uzmanı tarafından incelenmiştir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz.