Meme kanserinin başlıca türleri nelerdir?
Meme kanseri tek bir hastalık değildir: nerede başladığına (genellikle süt kanalları veya lobüller), çevre dokuya yayılıp yayılmadığına (in situ veya invaziv) ve biyolojisine (hormon reseptörleri ve HER2) göre tanımlanır. Evreyle birlikte bu özellikler, hangi tedavilerin yardımcı olma olasılığının en yüksek olduğunu belirler.
Ekibiniz meme kanserinizi tanımlarken genellikle üç bilgi katmanını bir araya getirir:
- Histolojik tip — hücrelerin mikroskop altında nasıl göründüğü; örneğin invaziv duktal (özel tip olmayan) veya invaziv lobüler.
- Moleküler veya reseptör alt tipi — kanserin hormon reseptörü pozitif, HER2 pozitif veya üçlü negatif olup olmadığı.
- Evre — kanserin ne kadar büyük olduğu ve lenf nodlarına veya diğer organlara ulaşıp ulaşmadığı.
Bu bilgiler biyopsiden, daha sonra da ameliyatla çıkarılan dokudan elde edilir. Meme kanseri teşhisi rehberimiz patoloji raporunun nasıl hazırlandığını anlatır.
DCIS (duktal karsinoma in situ) nedir?
DCIS, anormal hücrelerin süt kanallarının içinde bulunduğu ancak kanal duvarını aşarak çevredeki meme dokusuna ilerlemediği invaziv olmayan, yani “evre 0” bir meme hastalığıdır. Hücreler sınırlı kaldığı için DCIS'in kendisi lenf nodlarına veya diğer organlara yayılamaz.
DCIS çoğunlukla tarama mamografisinde, tipik olarak küçük kalsifikasyon kümeleri şeklinde bulunur ve nadiren kitleye yol açar. Bazı vakalar kendi hâline bırakılırsa zamanla invaziv kansere dönüşebileceği için tedavi edilir — ancak hangilerinin dönüşeceğini güvenilir biçimde öngörmek henüz mümkün değildir.
Tedavi genellikle bölgenin cerrahi olarak çıkarılmasını içerir: ya meme koruyucu cerrahi (çoğu zaman ardından radyoterapi) ya da DCIS yaygınsa mastektomi. Hormon reseptörü pozitif DCIS'de hormon tedavisi düşünülebilir. Düşük riskli DCIS'de aktif izlem klinik araştırmalarda incelenmektedir, ancak bu henüz her yerde standart tedavi değildir.
İnvaziv duktal karsinom (özel tip olmayan) nedir?
Bugün resmî olarak özel tip olmayan (NST) invaziv meme kanseri adını alan invaziv duktal karsinom, meme kanserinin en sık görülen türüdür ve invaziv olguların yaklaşık yüzde 70 ila 80'ini oluşturur. Süt kanallarını döşeyen hücrelerden başlar ve çevredeki meme dokusuna doğru büyür.
"Özel tip olmayan" ifadesi yalnızca hücrelerin daha nadir türleri tanımlayan belirli özelliklere sahip olmadığı anlamına gelir. Kanserin ne kadar ciddi olduğunu tanımlamaz: NST kanserler yavaş büyüyen, hormona duyarlı tümörlerden daha hızlı büyüyen HER2 pozitif veya üçlü negatif tümörlere kadar uzanır. Derece, reseptörler ve evre, kanserin davranışı ve tedavisi hakkında çok daha faydalı bilgi verir.
Daha seyrek görülen "özel tipler" arasında tübüler, müsinöz (kolloid), kribriform ve medüller paternli kanserler bulunur; bunların bazılarının seyri daha olumlu olma eğilimindedir.
İnvaziv lobüler meme kanserinin farkı nedir?
İnvaziv lobüler kanser ikinci en sık türdür ve invaziv meme kanserlerinin yaklaşık yüzde 10 ila 15'ini oluşturur; süt üreten lobüllerden başlar ve hücreleri sert bir kitle oluşturmak yerine tek sıra halinde dizilerek büyüme eğilimindedir. Bu nedenle elle hissedilmesi ve mamografide görülmesi daha zordur.
Lobüler kanserin başlıca özellikleri:
- belirgin bir kitle yerine belirsiz bir kalınlaşma veya dolgunluk alanına yol açabilir;
- ameliyattan önce gerçek yaygınlığını ölçmek için sıklıkla meme MR'ı kullanılır;
- daha sık her iki memede veya aynı memenin birden fazla bölgesinde bulunur;
- lobüler kanserlerin çoğu hormon reseptörü pozitif ve HER2 negatiftir.
Boyutu olduğundan küçük tahmin edilebildiği için lobüler kanserde meme koruyucu cerrahiden sonra yeniden eksizyon biraz daha sıktır ve bazı kadınlar mastektomiyi seçer. Lobüler karsinoma in situ (LCIS) ise yine farklıdır: genellikle ameliyat gerektiren bir kanser değil, artmış riskin bir göstergesi olarak kabul edilir.
Meme kanserinin moleküler alt tipleri nelerdir?
Moleküler alt tipler, meme kanserlerini biyolojilerine — esas olarak hormon reseptörleri (ER ve PR), HER2 ve hücrelerin ne kadar hızlı bölündüğüne (Ki-67 veya derece) — göre gruplandırır ve tedavi seçiminde en önemli etkenler arasındadır. Günlük uygulamada bu alt tipler genellikle standart patoloji testlerinden tahmin edilir.
| Alt tip | Tipik reseptör profili | Genellikle nasıl seyreder | Genellikle değerlendirilen başlıca tedaviler |
|---|---|---|---|
| Luminal A | ER pozitif, çoğu zaman PR pozitif, HER2 negatif, düşük Ki-67 / düşük derece | En sık görülen alt tip; yavaş büyüme eğilimindedir | Cerrahi, gerekiyorsa radyoterapi, hormon tedavisi; kemoterapiye daha seyrek ihtiyaç duyulur |
| Luminal B | ER pozitif, HER2 negatif veya pozitif, daha yüksek Ki-67 / derece | Luminal A'dan daha hızlı büyür | Hormon tedavisi; çoğu zaman kemoterapiyle birlikte ve HER2 pozitifse anti-HER2 ilaçlarla |
| HER2 pozitif | HER2 aşırı ifadesi (3+ veya gen amplifikasyonu), ER pozitif veya negatif | Hızlı büyüyebilir, ancak hedefe yönelik tedaviye iyi yanıt verir | Çoğu zaman ameliyattan önce, trastuzumab ve pertuzumab gibi anti-HER2 ilaçlarla birlikte kemoterapi |
| Üçlü negatif | ER negatif, PR negatif, HER2 negatif | Çoğu zaman yüksek dereceli; genç kadınlarda ve BRCA1 taşıyıcılarında daha sık | Çoğu zaman ameliyattan önce kemoterapi; seçilmiş durumlarda immünoterapi |
HER2 pozitif kanserler meme kanserlerinin kabaca yüzde 15–20'sini, üçlü negatif kanserler ise yaklaşık yüzde 10–15'ini oluşturur. Daha yeni bir tanım olan HER2-düşük, az miktarda HER2 taşıyan kanserleri ifade eder; esas olarak kanser yayılırsa tedavi seçimleri açısından önemlidir. Onkoloğunuz alt tipinizin ne anlama geldiğini açıklayacaktır; ayrıca bkz. meme kanseri tedavisi.
Meme kanserinin daha nadir türleri nelerdir?
Meme kanserlerinin küçük bir bölümü farklı görünebilen veya farklı davranabilen daha nadir türlerdir; tedavi yolu değişebileceği için bunların erken tanınması önemlidir.
İnflamatuvar meme kanseri
İnflamatuvar meme kanseri, kanser hücrelerinin ciltteki lenf kanallarını tıkadığı, seyrek görülen ve hızlı büyüyen bir türdür. Meme çoğu zaman birkaç hafta içinde ve belirgin bir kitle olmadan kızarabilir, şişebilir, ısınabilir ve ağırlaşabilir; cilt portakal kabuğu görünümü alabilir. Enfeksiyonla karıştırılabildiği için antibiyotikle kısa sürede geçmeyen kızarıklık acilen kontrol edilmelidir. Genellikle önce kemoterapi, ardından mastektomi ve radyoterapi ile tedavi edilir.
Meme başının Paget hastalığı
Paget hastalığı, meme başında pul pul, kırmızı, kaşıntılı veya kabuklu bir döküntüye yol açar; döküntü areolaya yayılabilir ve bazen kanama veya akıntı eşlik eder. Genellikle arkasındaki meme dokusunda DCIS veya invaziv kanserle ilişkilidir. Meme başında geçmeyen her döküntü, özellikle yalnızca bir tarafı etkiliyorsa, bir doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Filloides tümörleri
Filloides tümörleri, süt kanallarından değil memenin bağ dokusundan gelişen nadir tümörlerdir. Çoğu iyi huyludur, bazıları sınırda (borderline), birkaçı ise kötü huyludur. Genellikle çevresindeki bir sağlıklı doku sınırıyla birlikte çıkarılarak tedavi edilir.
Erkek meme kanseri
Erkeklerde de az miktarda meme dokusu bulunur ve meme kanseri gelişebilir; ancak olguların yüzde 1'inden azını oluşturur. Genellikle meme başının arkasında ağrısız bir kitle olarak ortaya çıkar. Meme kanseri olan erkeklerin kalıtsal BRCA2 değişikliği taşıma olasılığı daha yüksektir; bu nedenle genetik test sıklıkla önerilir (bkz. kalıtsal meme kanseri ve BRCA).
Meme kanseri nasıl evrelendirilir (TNM)?
Meme kanseri TNM sistemiyle evrelendirilir; bu sistem Tümörün boyutunu, kanserin lenf Nodlarına ulaşıp ulaşmadığını ve vücudun diğer bölgelerine yayılıp yayılmadığını (Metastaz) tanımlar. Bu üç puan daha sonra 0'dan IV'e kadar genel bir evrede birleştirilir.
- T (tümör) — Tis, DCIS gibi in situ hastalıktır. T1 2 cm veya daha küçük, T2 2 cm'den büyük ve 5 cm'ye kadar, T3 5 cm'den büyüktür; T4 ise inflamatuvar meme kanseri dahil, kanserin göğüs duvarına veya cilde ilerlediği anlamına gelir.
- N (nodlar) — N0 yakındaki lenf nodlarında kanser olmadığı anlamına gelir. N1–N3, kanserin giderek artan sayıda nodda ya da köprücük kemiği üstü veya göğüs kemiği arkası gibi daha uzak nodlarda bulunduğunu tanımlar.
- M (metastaz) — M0 uzak yayılım bulunmadığı anlamına gelir; M1 kanserin kemik, akciğer, karaciğer veya beyin gibi başka organlara yayıldığını gösterir.
Güncel evreleme sistemi, bir "prognostik evre" belirlemek için dereceyi, ER, PR ve HER2'yi de hesaba katar; bu nedenle TNM boyutu aynı olan iki kişi biraz farklı evrelere yerleştirilebilir. Ekibiniz klinik evreden (muayene ve görüntülemeye dayalı) ve patolojik evreden (ameliyat sonrası) söz edebilir. Lenf nodu durumu çoğu zaman meme kanseri cerrahisi sayfasında anlatılan sentinel lenf nodu biyopsisiyle doğrulanır.
Meme kanserinin evreleri nelerdir (0'dan IV'e)?
Meme kanserinin evreleri, anormal hücrelerin süt kanalları içinde sınırlı kaldığı evre 0'dan, kanserin vücudun uzak bölgelerine yayıldığı evre IV'e kadar uzanır. Aşağıdaki tablo basitleştirilmiş bir rehberdir; kesin evre TNM ayrıntılarının tamamına ve kanserin biyolojisine bağlıdır.
| Evre | Kısacası | Tedavinin amacı |
|---|---|---|
| Evre 0 | İnvaziv olmayan (in situ), örneğin DCIS; hücreler süt kanallarının dışına yayılmamıştır | Tam iyileşme; genellikle ameliyat, bazen radyoterapiyle birlikte |
| Evre I | Lenf nodlarına yayılımı olmayan ya da yalnızca mikroskobik yayılımı olan küçük invaziv kanser (yaklaşık 2 cm'ye kadar) | Tam iyileşme; ameliyat ve tümörün biyolojisine uygun tedaviler |
| Evre II | Daha büyük bir tümör (yaklaşık 2–5 cm) ve/veya birkaç koltuk altı lenf nodunda kanser | Tam iyileşme; sistemik tedaviyle birlikte ameliyat ve çoğu zaman radyoterapi |
| Evre III | Lokal ileri: büyük bir tümör, çok sayıda tutulmuş lenf nodu veya cilde ya da göğüs duvarına yayılım | Amaç yine tam iyileşmedir; genellikle ameliyat öncesi tedavi, ardından ameliyat ve radyoterapi |
| Evre IV | Metastatik: kanser kemik, akciğer, karaciğer veya beyin gibi uzak organlara yayılmıştır | Kanseri kontrol altında tutmak, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini korumak; çoğu zaman uzun yıllar boyunca |
Evre II ve III; A, B ve bazen C olarak alt gruplara ayrılır. Evre teşhis sırasında belirlenir ve kanser tedaviye iyi yanıt verse bile normalde değişmez.
Evre tedavi açısından ne anlama gelir?
Evre, ekibinizin tedavinin sırasına ve yoğunluğuna karar vermesine yardımcı olur, ancak her zaman kanserin alt tipi, genel sağlık durumunuz ve kendi tercihlerinizle birlikte değerlendirilir. Aynı evredeki iki kişiye oldukça farklı tedavi planları önerilebilir.
Genel hatlarıyla:
- Erken evre meme kanseri (evre 0–II) genellikle önce ameliyatla — meme koruyucu cerrahi veya mastektomi — tedavi edilir; ardından tümörün biyolojisine göre radyoterapi, hormon tedavisi, kemoterapi veya hedefe yönelik tedavi uygulanır.
- Evre II veya üzerindeki HER2 pozitif ve üçlü negatif kanserler sıklıkla ameliyattan önce kemoterapiyle tedavi edilir (neoadjuvan tedavi). Bu, kanseri küçültebilir, bazen meme koruyucu cerrahiyi mümkün kılar ve kanserin tedaviye ne kadar iyi yanıt verdiğini gösterir.
- Lokal ileri kanser (evre III) genellikle sistemik tedaviyle başlar; ardından ameliyat ve radyoterapi uygulanır.
- Metastatik kanser (evre IV) esas olarak tüm vücutta etki eden ilaçlarla tedavi edilir; ameliyat ve radyoterapi belirli durumlarda kullanılır.
Mastektomiden sonra radyoterapi gerekip gerekmeyeceği rekonstrüksiyon planlaması açısından özellikle önemlidir; nedenini radyoterapi sonrası rekonstrüksiyon sayfamız açıklar.
- Tümör ve cerrahi sınır çıkarılır
- Memenin geri kalanı korunur
- Tüm meme dokusu alınır
Metastatik (evre IV) meme kanseri nedir?
Metastatik ya da evre IV meme kanseri, kanser hücrelerinin memeden vücudun başka bölümlerine — en sık kemiklere, akciğerlere, karaciğere veya beyne — yayıldığı anlamına gelir. Bazen ikincil veya ileri evre meme kanseri olarak da adlandırılır; ilk teşhiste ya da önceki tedaviden yıllar sonra saptanabilir.
Kanserin yayıldığını duymak çok zordur ve korku hissetmek doğaldır. Metastatik meme kanseri genellikle tamamen iyileştirilebilir kabul edilmese de giderek daha fazla uzun süreli (kronik) bir hastalık olarak tedavi edildiğini bilmek yardımcı olabilir. Birçok kişi, gerektikçe farklı tedavilere geçerek yıllarca iyi bir yaşam sürer.
Tedavi büyük ölçüde alt tipe bağlıdır. Hormon reseptörü pozitif kanserler çoğu zaman hedefe yönelik ilaçlarla birlikte hormon tedavisiyle; HER2 pozitif kanserler çeşitli anti-HER2 seçenekleriyle tedavi edilir; üçlü negatif veya HER2 düşük kanserlerde ise kemoterapi, immünoterapi veya daha yeni antikor-ilaç konjugatları kullanılabilir. Reseptörler zamanla değişebildiği için metastazdan biyopsi alınması sıklıkla önerilir.
Palyatif ve destekleyici bakım ekipleri — yalnızca yaşamın sonunda değil — en baştan itibaren ağrı, yorgunluk, ruhsal iyilik hâli ve pratik konularda yardımcı olmak için sürece dahil edilebilir. İkincil meme kanseri konusunda uzman hemşireler ve hasta dernekleri de değerli bir destek kaynağı olabilir.
Meme kanserinde seyri (prognozu) neler etkiler?
Prognoz — hastalığın olası seyri — birkaç etkene bağlıdır; bunların en önemlileri teşhis anındaki evre, alt tip ve kanserin tedaviye ne kadar iyi yanıt verdiğidir. Genel olarak, henüz memede sınırlıyken erken bulunan meme kanserinin başarılı tedavi şansı yüksektir; birçok ülkede kişilerin 10'da 9'u veya daha fazlası teşhisten beş yıl sonra hayattadır.
Ekibinizin göz önünde bulundurabileceği etkenler şunlardır:
- tümör boyutu ve tutulan lenf nodlarının sayısı;
- derece ve Ki-67;
- ER, PR ve HER2 durumu;
- ameliyattan önce verilen tedaviye yanıt;
- kullanıldıysa genomik test sonuçları;
- yaş, genel sağlık durumu ve BRCA gibi kalıtsal etkenler.
Sağkalım istatistikleri, yıllar önce teşhis almış büyük insan gruplarını tanımlar ve herhangi bir kişiye ne olacağını öngöremez. Tedaviler gelişmeye devam ediyor. Rakamların sizin için ne anlama geldiğini konuşabileceğiniz en doğru kişi kendi onkoloğunuzdur.
Meme rekonstrüksiyonunun yeri
Meme kanserinin türü ve evresi, hangi rekonstrüksiyon seçeneklerinin uygun olduğunu ve en iyi ne zaman yapılacağını etkileyebilir; bu nedenle rekonstrüksiyonu erkenden, onkoloji ekibinizin planıyla birlikte konuşmak faydalıdır. Kanser tedavisi her zaman önce gelir; rekonstrüksiyon ona göre planlanır.
Örneğin meme koruyucu cerrahiye uygun erken evre kanserlerde şekli korumak için onkoplastik cerrahi yararlı olabilir. Mastektomi gerektiğinde implant veya DIEP flep gibi kendi dokunuzla eş zamanlı rekonstrüksiyon mümkün olabilir. Birçok evre II–III kanserde olduğu gibi mastektomi sonrası radyoterapi olasılığı yüksek olduğunda bazı ekipler rekonstrüksiyonu ertelemeyi veya aşamalara bölmeyi önerir. Metastatik meme kanseriyle yaşayan kişiler de konforu ve yaşam kalitesini artıracaksa rekonstrüksiyonu veya düzeltme ameliyatını konuşabilir.
Herkes rekonstrüksiyon istemez. Düz göğüsle yaşamak (going flat) veya dış meme protezi kullanmak da aynı ölçüde geçerli seçimlerdir. Plastik ve rekonstrüktif cerrah Dr. Fatih Kılıç, size doğru geleni seçebilmeniz için rekonstrüksiyon seçeneklerini açıklayabilir — başlamak için meme rekonstrüksiyonu genel bakışına göz atın.
- Temiz cerrahi sınırla çıkarılan tümör
- Yeniden düzenlenmiş doku (küçültme paterni)
- Karşı tarafta simetri
Yurt dışından rekonstrüksiyon görüşü için teşhisinizi paylaşmak
Türkiye dışında yaşıyorsanız, rekonstrüksiyon seçenekleri ve zamanlaması hakkında görüş almak için patoloji raporunuzu, evreleme özetinizi ve onkoloji ekibinizin tedavi planını Dr. Fatih Kılıç'a gönderebilirsiniz. Teşhisiniz ve kanser tedaviniz ülkenizdeki onkoloji ekibinizde kalır; her rekonstrüksiyon planı onların önerilerine göre koordine edilir. Uluslararası hastalar sayfasından veya iletişim formundan başlayabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Meme kanserinin en sık görülen türü hangisidir?
En sık görülen tür, daha önce invaziv duktal karsinom olarak adlandırılan özel tip olmayan invaziv meme kanseridir. İnvaziv meme kanserlerinin yaklaşık yüzde 70 ila 80'ini oluşturur.
DCIS kanser midir?
DCIS, invaziv olmayan veya evre 0 meme kanseri olarak tanımlanır. Anormal hücreler süt kanallarıyla sınırlıdır ve bu hâliyle başka yere yayılamaz; ancak bazı vakalar zamanla invaziv hâle gelebileceği için genellikle tedavi edilir.
Lobüler meme kanseri duktalden daha mı kötüdür?
Her zaman değil. Lobüler kanserin taramalarda görülmesi daha zordur ve daha sık birden fazla bölgeyi tutar, ancak genellikle hormon reseptörü pozitiftir. Seyir, yalnızca lobüler ya da duktal olmasından çok, esas olarak evreye ve biyolojiye bağlıdır.
Üçlü negatif meme kanseri ne demektir?
Üçlü negatif, kanser hücrelerinde östrojen reseptörü, progesteron reseptörü veya fazla HER2 proteini bulunmadığı anlamına gelir. Hormon tedavisi ve anti-HER2 ilaçlar bu kanserde etkili olmadığından başlıca tedavi, bazen immünoterapiyle birlikte kemoterapidir.
HER2 pozitif meme kanseri ne demektir?
HER2 pozitif, kanserin HER2 adlı bir büyüme proteininden çok fazla ürettiği anlamına gelir. Bu kanserler hızlı büyüyebilir, ancak genellikle kemoterapiyle birlikte verilen hedefe yönelik anti-HER2 tedavilerine iyi yanıt verir.
Derece ile evre arasındaki fark nedir?
Derece (grade), kanser hücrelerinin ne kadar anormal göründüğünü ve ne kadar hızlı büyüme olasılığı olduğunu tanımlar. Evre ise kanserin boyutunu ve lenf nodlarına veya diğer organlara ne kadar yayıldığını tanımlar.
Evre 2 meme kanseri tedavi edilebilir mi?
Evre 2 meme kanseri tam iyileşme amacıyla tedavi edilir ve birçok kişi başarıyla tedavi edilir. Tedavi genellikle cerrahiyi, kanserin alt tipine göre seçilen diğer tedavilerle birleştirir.
Evre 3 meme kanseri tedavi edilebilir mi?
Evre 3 ya da lokal ileri meme kanseri de tam iyileşme amacıyla tedavi edilir. Tedavi genellikle daha yoğundur; çoğu zaman kemoterapi veya başka bir sistemik tedaviyle başlar, ardından cerrahi ve radyoterapi uygulanır.
Evre 4 meme kanseriyle ne kadar yaşanabilir?
Bu, büyük farklılık gösterir ve alt tipe, kanserin nereye yayıldığına ve tedaviye nasıl yanıt verdiğine bağlıdır. Evre 4 meme kanseri genellikle tamamen iyileştirilemez, ancak birçok kişi tedaviyle yıllarca yaşar; size en uygun bilgiyi onkoloğunuz verebilir.
Erkekler meme kanseri olabilir mi?
Evet. Erkeklerde az miktarda meme dokusu bulunur ve meme kanseri gelişebilir; ancak olguların yüzde 1'inden azını oluşturur. Bir erkekte meme başının arkasındaki her kitle veya değişiklik bir doktor tarafından kontrol edilmelidir.
İnflamatuvar meme kanseri nasıl görünür?
Genellikle belirgin bir kitle olmadan memenin geniş bir bölümünde kızarıklık, şişlik ve ısı artışına yol açar; cilt bazen portakal kabuğu gibi görünür. Haftalar içinde gelişebilir ve enfeksiyonla karıştırılabilir; bu nedenle acil değerlendirme gerektirir.
Meme kanserinin evresi rekonstrüksiyonu etkiler mi?
Evet. Evre, mastektomiden sonra radyoterapi gerekip gerekmeyeceğini etkiler; bu da rekonstrüksiyonun türünü ve zamanlamasını etkiler. Rekonstrüksiyonu erkenden hem onkoloji ekibinizle hem de bir plastik cerrahla konuşmak seçeneklerin açık kalmasına yardımcı olur.
Tıbbi içerik Dr. Fatih Kılıç, Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Uzmanı tarafından incelenmiştir. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz.